قهرى و اجبارى نيست . » « 1 » 3 - اعتقاد به جواز ظهور معجزه و كرامت از ائمه است كه دربارهء آن مىگويد : « ظهور معجزه به دست ائمه ( ع ) ممكن است و دليل آن قصهء مريم و آصف « 2 » و موارد ديگر است . و جمهور متكلمان اماميه با او هم‌عقيده هستند ، گرچه ديگر نوبختيان با عقيدهء او مخالف بودند و مىگفتند چنين كارى از ائمه سر نمىزند . 4 - اعتقاد به جواز لذت عقلى براى خدا « 3 » كه كتاب الابتهاج را براى اثبات اين امر نوشته است . 5 - اعتقاد به اينكه ماهيت خدا ، مانند وجود او معلوم است و ماهيت او همان وجود معلوم او است . « 4 » 6 - اعتقاد به اينكه مخالفان از آتش بيرون مىآيند ولى به بهشت راه نمىيابند . « 5 » به طورى كه ملاحظه مىشود بعضى از اين آراء و عقايد با مقايسه با نظريات و آراء متكلمان دوره‌هاى اخير چندان با اهميت نيست و اهميت آنها به لحاظ دورانى است كه اين آراء و عقايد در آن عنوان شده است ، چه در آن تاريخ عقايد و آراء كلامى در مرحلهء تكوين بود و دورهء مقدماتى خود را طى مىكرد و ازسوىديگر اين آراء به‌طور اجمال و بدون هيچ‌گونه شرح و تفسير به ما رسيده است و اظهارنظر دربارهء آنها محتاج به توضيح و استدلال است . ابو الفتح كراچكى « 6 » محمد بن على بن عثمان كراچكى طرابلسى ؟ - 449 ه ق از پيشوايان عصر خود در فقه و كلام و حكمت و طب و فلك و اقسام گوناگون رياضيات بود . يافعى در كتاب خود مرآة الجنان در ضمن شرح حوادث سال 449 او را چنين ستوده و گفته است : « در اين سال ابو الفتح كراچكى خيمى رئيس شيعه و صاحب تصنيفات درگذشت . » كراچكى مردى نحوى ، لغوى ، منجم ، طبيب ، متكلم و از ياران سيد مرتضى بود .

--> ( 1 ) - اوائل المقالات ، ص 66 ( 2 ) - همان كتاب ، ص 68 ( 3 و 4 و 5 ) - - رجال ابو على ، ص 45 ( 6 ) - كراچك قريه‌اى است در دروازهء واسط در عراق .